Interview, Het Parool

'Improviseren doe je dagelijks, alleen noem je het dan niet zo.' Sarah Stiles schrijft muziek met ruimte voor experimenten. Ook leuk als je er bang voor bent.

Klassiek opgeleide musici of muziekstudenten breekt doorgaans het zweet uit als iemand ze vraagt een stukje te improviseren. 'Improviseren, dat kan ik niet,' is dan het standaard antwoord. Een misverstand, vindt componist/auteur Sarah Stiles, Engelse van geboorte, maar al sinds 1987 Amsterdamse. Om musici met improvisatie-angst een handje te helpen, geeft zij de laatste jaren bladmuziek uit waarin improvisatie een grote rol speelt. Want improviseren, zegt ze, is het domein van de vrijheid en een verlengstuk van wie je bent. Iedereen kan het en het geeft veel plezier. Die angst is werkelijk nergens voor nodig.

Een verklaring voor die angst heeft Sarah Stiles wel. 'Improvisatie is een woord dat zichzelf in de weg staat,' zegt ze. 'Het is een heavy label dat verwachtingen wekt, maar daardoor ook een drempel opwerpt. Mensen, muzikanten, jong en oud, voelen zich veilig als ze zich aan regels kunnen houden. En klassieke muziek heeft veel regels. Maar er zit in iedereen veel vrijheid. Vrijheid is een kamer met een deur die bij veel musici nog op slot zit. Ik bied als het ware een sleutel aan om die deur te openen.

En hoe zit het bij haar zelf? Misschien ben ik zonder deur geboren, zegt Stiles lachend. 'Improviseren doe je dagelijks,' zegt Sarah Stiles. 'Alleen noem je het niet zo. Je noemt het lopen, praten, schrijven, koken. Het staat veel dichterbij dan je denkt'.

Van Sarah Stiles zijn inmiddels zeven uitgaven verschenen met muziekstukken waarin ruimte voor improvisatie wordt gelaten. Stukken voor twee violen, voor strijkers, voor houtblazers, voor toetsinstrumenten (vierhandig). In haar voorwoorden stelt de auteur de musici op voorhand gerust: 'Wees niet bang voor fouten; Voel je vrij om te experimenteren; laat je niet terughouden door conventies,' is te lezen in Dual Band: nine violin duos with improvisation. Rain is de titel van een van de stukjes. ' Tik zacht met je vingers op het hout van de viool', luidt de bijbehorende aanwijzing....

Sarah Stiles (41) studeerde aan de Royal Academy of music in Londen en kwam naar Amsterdam voor een baan bij een orkest. Na een klein jaar kwam het besef dat ze ‘ermee moest ophouden en iets anders moest zoeken’. Ze ging spelen in het Amsterdam String Trio en bij de groep Sunchild van gitarist Frankie Douglas. Enkele jaren geleden moest ze haar viool aan de wilgen hangen, omdat ze door de ziekte ME (chronisch vermoeidheidssyndroom) geen energie en spierkracht meer had om te spelen. “Ik heb die ME inmiddels geaccepteerd,” zegt Sarah Stiles. “M’n leven is nu heel leuk geworden met al die nieuwe uitgaven. Ik leef nu in slowmotion. Componeren en schrijven kan ik in bed. Als ik aan het werk ga, is alles in m’n hoofd al klaar.”

De nieuwste uitgave van Sarah Stiles heet Speeldoos en oogt meer als een gezelschapsspel voor twee of meer spelers dan als de vriendelijke uitnodiging tot improviseren die het ook is. “Mijn doel is: plezier maken met muziek. Het doen is voor mij belangrijker dan het uiteindelijke resultaat,” zegt Stiles. De Speeldoos bevat drie setjes kaarten. Op tien grote kaarten staan verkeersregels, die vorm geven aan de improvisatie. Op 26 beeldkaarten staan omschrijvingen (‘Laag’, ‘Kort’, ‘Hoog’) of kleurige abstracte grafische voorstellingen die bij de spelers klanken zullen oproepen. En dan zijn er nog zestien muziekkaartjes met daarop één maat met hele eenvoudige nootjes.

Door de kaartjes, of een aantal kaartjes, in een willekeurige volgorde te leggen, maakt iedereen zijn eigen ‘partituur’. Maar je kunt ook iets spelen en dan de toehoorders laten raden welke kaart je daarbij in je hoofd hebt gehad. Of je kunt helemaal niets spelen, en alleen maar naar de kaartjes kijken, en de muziek alleen in je hoofd laten ontstaan. Sarah Stiles: “Je zult verbaasd staan over hoe snel mensen klankassociaties bij die kaartjes hebben. Ik heb het uitgetest op kinderen, volwassenen, en zelfs heel onmuzikale mensen. Ze zeiden allemaal, jeetje, dat kan ik ook. Je kunt hiermee geen fouten maken, dat is het mooie ervan.”

Speeldoos is het muzikaalste gezelschapsspel ter wereld. Het zal ongetwijfeld die wereld ook veroveren.

Erik Voermans, Het parool, Juli 2004